Қазақстанның мұнай-газ саласының жобалау институттары

«Көмірсутектер саласындағы жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерге лицензияның» 13 кіші түрі бар. Жобалауға қатыстысы екеу: 11-кіші түр — «Көмірсутектер кен орындарына арналған базалық жобалау құжаттарын жасау және көмірсутектер кен орындарын игеруді талдау» және 12-кіші түр — «Көмірсутектер кен орындарына арналған техникалық жобалау құжаттарын жасау». Лицензия иеліктен шығарылмайды, 1-сынып.

Жер қойнауы туралы кодекс лицензиясы бар жобалау ұйымын барлық жобалау құжаттары үшін, қорларды есептеу және жедел есептеу жөніндегі есеп үшін және игеруді талдау үшін талап етеді. Бірыңғай қағидалар мұны бұрғылауға арналған техникалық жобалар үшін, консервациялау және жою қағидалары — консервациялау және жою жобалары үшін қайталайды.

Лицензия 30 жұмыс күні ішінде беріледі немесе беруден бас тартылады. Бұл саладағы лицензиялық алым әрбір кіші түр үшін алынады.

Лицензиатта не болуы тиіс. Өтініште көрсетілген мекенжайдағы кеңсе. Базалық құжаттар мен игеруді талдау үшін — кен орындарын геологиялық модельдеуге және қабаттарды гидродинамикалық модельдеуге арналған лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз ету, компьютерлер, принтер, A0 форматына дейінгі плоттер, кәсіпшілік зерттеулерге арналған ұңғыма аспаптары және шығыр. Техникалық құжаттар үшін — ұңғымаларды бұрғылауды жобалауға арналған лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз ету, компьютерлер, принтер және плоттер. Көмірсутектер саласында жоғары техникалық білімі және кемінде үш жыл өтілі бар техникалық басшы және кемінде екі жыл өтілі бар үш маман. Сәйкестік өтініш берушіге барып тексеріледі.

Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында «Іздестіру қызметіне лицензия» және «Жобалау қызметіне лицензия» бар; екеуі де иеліктен шығарылмайды, 1-сынып. Жобалау лицензиясының кіші түрлерінің қатарында — инженерлік жүйелер мен желілерді жобалау, оның ішінде «магистральдық мұнай құбырларын, мұнай өнімдері құбырларын, газ құбырларын (орта және жоғары қысымды газбен жабдықтауды) жобалау», және өндірістік мақсаттағы объектілерді — энергетика, өңдеу өнеркәсібі және басқаларын — технологиялық жобалау. Мұнай мен газ өндіру технологиялық жобалаудың кіші түрлері арасында аталмаған.

Лицензияның қосымшасында лицензиаттың санаты көрсетіледі. I санат — жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі объектілер. II санат — екінші және үшінші деңгейдегі объектілер, ал бірінші деңгейдегілер — тек қосалқы мердігер ретінде. III санат — үшінші деңгейдегі объектілер, ал бірінші және екінші деңгейдегілер — тек қосалқы мердігер ретінде. Санатты лицензиар лицензия берген кезде береді.

Объектінің жауапкершілік деңгейін тапсырыс беруші белгілейді және жобалау ұйымы растайды. Бірінші (жоғары) деңгейге, атап айтқанда, Қағидаларда жеке аталмаған және Азаматтық қорғау туралы заңның 70 және 71-баптарында белгіленген белгілері бар қауіпті өндірістік объектілер; көлемі 10 000 м³ және одан асатын мұнайға, мұнай өнімдеріне және сұйытылған газға арналған резервуарлар; қысымы 1,2 МПа-дан жоғары газ тарату; I және II класты магистральдық мұнай және өнім құбырлары жатады. Екінші деңгейге — көлемі одан кіші осындай резервуарлар және III және IV класты магистральдық мұнай және өнім құбырлары жатады.

Осы нормалардан мынадай қорытынды шығады: жауапкершіліктің бірінші деңгейіндегі объектіні тікелей шарт бойынша тек I санаттағы лицензиат жобалауға құқылы; II және III санаттағы лицензиаттар онда тек қосалқы мердігер ретінде жұмыс істей алады.

Лицензияларды мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын астананың, облыстардың және республикалық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары береді. Құрылтайшылардың құрамы өзгерген кезде лицензия біліктілік талаптарын жаңадан тексере отырып қайта ресімделеді.

2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылатын біліктілік талаптары. III санат: штатта кемінде бір аттестатталған инженер-техникалық қызметкер (жобаның бас инженері, жобаның бас сәулетшісі, бас конструктор немесе жетекші жобалаушы инженер), меншіктегі немесе кемінде бір жылға жалға алынған кеңсе, есептеулер мен сызбаларға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету. II санат: қосымша — лицензиат ретінде кемінде бес жыл тәжірибе және бас мердігер ретінде екінші және (немесе) үшінші деңгейдегі кемінде бес орындалған объект не қосалқы мердігер ретінде бірінші және (немесе) екінші деңгейдегі кемінде он объект. I санат: лицензиат ретінде кемінде он жыл тәжірибе — не Қазақстандағы теңіз мұнай-газ жобаларын жобалағандар үшін кемінде жеті жыл, не II санаттағы лицензиат ретінде кемінде бес жыл — және бас мердігер ретінде бірінші және (немесе) екінші деңгейдегі кемінде он объект не қосалқы мердігер ретінде кемінде жиырма объект. Тәжірибе лицензия берілген күннен бастап есептеледі; лицензия тоқтатылса, ол жойылады.

Мамандар. Өтініш берушілер мен лицензиаттардың штатында сертификаттаудан өткен мамандар болуы тиіс; сертификатталған маман сол бейіндегі басқа ұйымдарда қоса атқарушылық бойынша жұмыс істеуге құқылы емес. Құрылыс кодексінің сертификаттау туралы баптары 2028 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді; оған дейін маманның сертификаты сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы аттестатқа теңестірілген.

Жобалау ұйымдары аккредиттелмейді, лицензияланады. Аккредиттеу техникалық қадағалау, техникалық зерттеп-қарау, жобаларды басқару және ведомстводан тыс кешенді сараптама қызметтерін көрсететіндерге қажет.

Құрылыстағы жобалау ұйымы өз шешімдерінің сапасы мен негізділігі, құжаттаманың кемшіліктері, оның ішінде пайдалану кезінде анықталғандары, және қосалқы мердігерлердің жұмысы үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілікте болады; авторлық сүйемелдеуді ол объект пайдалануға берілгенге дейін қамтамасыз етеді.

Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жұмыстарды орындауға және қызметтерді көрсетуге арналған лицензияның қажетті кіші түрі — «I санаттағы объектілер үшін табиғат қорғауға қатысты жобалау, нормалау». Лицензия иеліктен шығарылмайды, 1-сынып.

Заңды тұлғаға қойылатын талаптар: жоғары немесе орта арнаулы білімі бар басшы; бейінді жоғары білімі және қоршаған ортаны қорғау саласында кемінде үш жыл өтілі бар кемінде екі штаттық маман; аккредиттелген мамандандырылған зертхана немесе осындай зертханасы бар ұйыммен шарт; эмиссиялар нормативтерін есептеуге арналған бағдарламалық кешен.

Біз оқыған актілерде көмірсутектер жөніндегі құжаттарды жобалаушының қазақстандық заңды тұлға болуы туралы талап жоқ. Жер қойнауы туралы кодекс лицензияны талап етеді, ал шетелдіктер мен шетелдік заңды тұлғалар, егер заңдарда немесе халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, рұқсаттарды қазақстандықтармен тең дәрежеде алады.

Шетелдік заңды тұлға Қазақстандағы құрылыс үшін орындаған жобалау-сметалық құжаттама, арнайы экономикалық және ерекше индустриялық аймақтардың объектілерін қоспағанда, егер ратификацияланған халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, қазақстандық сатыларға, құрамға және міндетті нормаларға сәйкес келуі тиіс. Кодекс бұл қағидадан тапсырыс берушінің (инвестордың) шешімі бойынша сол нормада аталған шарттар орындалғанда және индустрияландырудың бірыңғай картасына енгізілген объектілер үшін ауытқуға жол береді.

Шетелдік тұлға жобалау қызметіне лицензия алған кезде шет мемлекеттің баламалы рұқсат құжаты тәжірибе ретінде есепке алынады.

Қазақстан азаматтығы орталық комиссияның тәуелсіз сарапшыларынан талап етіледі — мұнай-газ саласындағы жоғары біліммен және кемінде 15 жыл тәжірибемен бірге.

Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдаланушылар мен олардың мердігерлері тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді ашық конкурс, бір көзден сатып алу, бағаны төмендетуге бағытталған ашық конкурс (электрондық сауда-саттық), тауар биржалары арқылы және — жеке тізбе бойынша — осы тәсілдерді қолданбай сатып алады.

Жеңімпазды айқындау кезінде жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің қазақстандық өндірушісі өтінімінің бағасы шартты түрде жиырма пайызға азайтылады. Мұндай өндіруші деп Қазақстан заңнамасына сәйкес құрылған және Қазақстанда орналасқан, қызметкерлерінің кемінде 95 %-ы Қазақстан азаматтары болатын дара кәсіпкер немесе заңды тұлға танылады — корпоративішілік ауыстыру шеңберінде жұмыс істейтін басшыларды, менеджерлер мен мамандарды есептемегенде. Жеңілдік қолданылуы үшін қатысушы қызметкерлер саны туралы мәліметтерді береді. Бағалар тең болғанда қазақстандық өндірушіге басымдық беріледі.

Лицензияланатын қызмет түрі сатып алынса, өтінімде лицензиялардың көшірмелері болуы тиіс; бейрезиденттер осындай немесе баламалы құжаттарды береді.

Жобалау ұйымының қызметтері мен авторлық қадағалауды бір лотпен сатып алуға болады; жобалау мен «кілтке дейін» құрылысты да солай. Қосалқы мердігер қосалқы мердігерлерді тартуға құқылы емес.

Бір көзден жобалау немесе жобаалды құжаттамаға өзгерістер мен толықтыруларды оны әзірлеген тұлғадан, ал игеруді талдауды — жобалау немесе жобаалды құжаттаманы әзірлеушіден сатып алуға болады. Авторлық қадағалау қызметтері және орталық комиссия мен қорлар жөніндегі комиссия тартатын тәуелсіз сарапшылардың қызметтері сатып алу тәсілдерін қолданбай сатып алынады.

Күнтізбелік жыл ішінде сатып алынған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердегі елішілік құндылықтың үлесі кемінде 70 % болуы тиіс; бұл Каспийдің қазақстандық секторындағы күрделі жобаларға қолданылмайды. Бірыңғай әдістеме бойынша есептеуде орындаушының жалпы еңбекақы төлеу қорындағы қазақстандық қызметкерлердің еңбекақы төлеу қорының үлесі ескеріледі. Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған келісімшарттарға 70 % туралы норма қолданылмайды.

Бұл сатып алу қағидалары мемлекеттік сатып алу туралы заңнама бойынша немесе — табиғи монополия субъектілері ретінде — табиғи монополиялар туралы заңнама бойынша сатып алатын жер қойнауын пайдаланушыларға, дауыс беретін акцияларының (қатысу үлестерінің) елу және одан көп пайызына ұлттық басқару холдингі тікелей немесе жанама түрде иелік ететін заңды тұлғаларға және күрделі жобаларға қолданылмайды. Ұлттық басқару холдингтері, ұлттық холдингтер, ұлттық компаниялар және дауыс беретін акцияларының (қатысу үлестерінің) елу және одан көп пайызы соларға тиесілі ұйымдар квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы туралы заң бойынша сатып алады, ал өнімді бөлу туралы келісімдер мен Президент бекіткен келісімшарт бойынша сол келісімдердің өз рәсімдері қолданылады.